سنگ رسوبی، سنگی که در سطح زمین یا نزدیک به آن در اثر انباشته شدن و تبدیل شدن به رسوبات رسوبی
یا در اثر رسوب از محلول در دمای معمولی سطح (سنگ شیمیایی) ایجاد می شود.
سنگ های رسوبی رایج ترین سنگ هایی هستند که در سطح زمین قرار میگیرند، اما تنها جزء کوچکی
از کل پوسته هستند که سنگ های آذرین و دگرگونی بر آن غالب هستند.
سنگ های رسوبی از هوازدگی سنگ های موجود و حمل و نقل و رسوب بعدی محصولات هوازدگی تولید می شوند.
هوازدگی به فرآیندهای مختلف تجزیه فیزیکی و تجزیه شیمیایی اشاره دارد که زمانی رخ میدهد که سنگهای
سطح زمین در معرض جو (عمدتا به شکل بارندگی) و هیدروسفر قرار میگیرند.
این فرآیندها، خاک، ریزههای سنگی تحکیمنشده و اجزای محلول در آبهای زیرزمینی و رواناب تولید میکنند.
فرسایش فرآیندی است که طی آن محصولات هوازدگی به صورت ماده جامد یا به صورت اجزای محلول به
دور از محل هوازدگی منتقل می شوند تا در نهایت به صورت رسوب رسوب کنند.
هر گونه رسوب تثبیت نشده مواد جامد هوازده، رسوب را تشکیل می دهد.
این می تواند در نتیجه رسوب دانه ها از اجسام متحرک آب یا باد، از ذوب یخ های یخبندان، و از شیب
پایین (لغزش) توده های سنگ و خاک در پاسخ به گرانش، و همچنین در اثر بارندگی تشکیل شود.
محصولات محلول هوازدگی تحت شرایط دما و فشار کم که در سطح زمین یا نزدیک آن وجود دارد.
سنگ های رسوبی معادل سنگی شده رسوبات هستند.
آنها معمولاً با سیمان کردن، متراکم کردن، و در غیر این صورت انجماد رسوبات تثبیت نشده از قبل موجود تولید می شوند.
با این حال، برخی از انواع سنگهای رسوبی مستقیماً به شکل رسوبی جامد خود رسوب داده
میشوند و هیچ وجودی به عنوان رسوب از خود نشان نمیدهند.
صخره های آلی و تبخیرهای بستر نمونه هایی از این نوع سنگ ها هستند.
از آنجا که فرآیندهای هوازدگی فیزیکی (مکانیکی) و هوازدگی شیمیایی به طور قابل
توجهی متفاوت است، آنها محصولات کاملاً متمایز و دو نوع رسوب و سنگ رسوبی اساساً متفاوت تولید می کنند:
1- سنگ های رسوبی آواری خاک زا
2- سنگ های رسوبی آلوشیمیایی و ارتوشیمیایی
سنگ های رسوبی خاکزای آواری از دانه های سنگی و معدنی یا کلاسه هایی با اندازه های
مختلف تشکیل شدهاند که از خاک رس، سیلت و ماسه تا مواد سنگ ریزه، سنگ فرش و تخته سنگ را شامل میشود.
این دستهها توسط نیروی جاذبه، جریان های گلی، آب جاری، یخچالهای طبیعی و باد منتقل
میشوند و در نهایت در مکانهای مختلف (مثلاً در تپههای بیابانی، روی مخروط افکنها، در میان
قفسه های قاره ای و در دلتای رودخانهها) رسوب میکنند.
از آنجایی که عوامل انتقال معمولاً ذرات گسسته را بر اساس اندازه کلاست دسته بندی
می کنند، سنگ های رسوبی آواری خاک زا بر اساس میانگین قطر کلاست بیشتر تقسیم می شوند.
سنگریزههای درشت، سنگفرشها و سنگریزههایی بهاندازه تخته سنگ، سنگریزه
میشوند و کنگلومرا و برش را تشکیل می دهند. ماسه تبدیل به ماسه سنگ می شود.
و سیلت و خاک رس از سیلت سنگ، سنگ رسی، گل و سنگ و شیل تشکیل می دهند.
1- سنگ تراورتن
تراورتن به دلیل رسوب گذاری چشمه های آبگرم ایجاد شده است و از استحکام بسیار بالایی برخوردار
است که این مورد باعث شده است بسیار محبوب باشد و قیمت سنگ تراورتن را هم تحت تاثیر قرار دهد.
این مورد باعث شده منافذ زیادی در سنگ تراورتن ایجاد شود و از این رو این سنگ یک ظاهر متخلخل دارد.
این سنگ بدلیل آهکی بودن و داشتن منافذ زیاد جاذب خوبی برای آب است و این یکی از مشکلاتی
است که این سنگ دارد.
البته این مشکل و جذب آب بالای این سنگ امروزه با استفاده از رزین تا حدود زیادی برطرف شده است.
یکی از خصوصیات بارز سنگ تراورتن این است که دارای طرح ها و رنگ های مختلفل و متنوع است.
این سنگ رسوبی در طیف وسیعی از رنگ ها قرار دارد.
از این رو بازه رنگی سنگ تراورتن و همچنین تنوع طرح هایی که دارد، هنگام خرید، دستتان را باز نگه
میدارد تا شما به راحتی بتوانید با هر سلیقهای که دارید برای موارد مختلف این سنگ را تهیه و استفاده کنید.
به طور کلی میتوانم خدمتتان عرض کنم که اگر به دنبال طرح ها و یا رنگ های خاص و رویایی هستید، حتما
در تراورتن ها جستجو کنید.
2- سنگ مرمر
بیشک یکی از بهترین وزیباترین سنگ های رسوبی، سنگ مرمر است.
سنگ های مرمر به دلیل داشتن طرح ها و رنگ های زیبا و خیره کننده ای که دارند، هنگام خرید سنگ بسیار
زیاد مورد توجه قرار میگیرند.
سنگ های مرمر به واسطه نوع ساختاری که دارند، برش پذیری بسیار خوبی دارند که این مورد میتواند باعث شود
که سنگ های مرمر را با ضخامت های مختلفی برش دهند.
سنگ های مرمر کاربردهای فراوانی دارند که از جمله این موارد میتوان به بکارگیری در ساختمان های لوکس، ساخت
لوازم دکوراتیو، و …. اشاره کرد.
صیقل پذیر بودن سنگ مرمر و همچنین قابلیت شست و شوی این سنگ، باعث شده تا از آن به عنوان
یکی از مهمترین و پر کاربردترین مصالح ساختمانی یاد کنند.
3- سنگ آهک
سنگ آهک بدون شک یکی از معروفترین سنگ های رسوبی است.
سنگ های آهک کاربرد های بسیار زیاد به همراه مزایای بالایی دارند و از این سنگ به علت مزایای بسیار زیاد آن
ها در هم جای دنیا استفاده میشود.
سنگ های آهک در ساختمان سازی، راه سازی و حتی کشاورزی و بسیاری از صنایع دیگر، کاربرد
های بسیار فراورانی دارند.
در نما و کف ساختمان از نمونههای فشده سنگ آهک استفاده میکنند که باعث زیباتر شدن ساختمان ها میگردد.
نحوه تشکیل سنگ های رسوبی
دریاها طی میلیونها سال، همواره بستری برای مواد گوناگونی بوده اند که از طریق رود ها وارد و در
کف آنها جایگزین شده اند.
بخش زیادی از این مواد مربوط به لاشه جانوران و گیاهانی بوده که از این طریق جمع آوری شده یا
پیش تر در همان دریا ها می زیسته اند.
مواد معدنی موجود در بدن این جانداران نیز، بخش مهمی از این رسوبات را تشکیل میدهند.
حاصل جمع شدن این رسوبات، همان سنگ هایی است که امروزه توسط انسان استخراج شده و در
موارد گوناکونی مورد استفاده قرار میگیرند.
شن، ریگ، انواع سنگ های آهکی و کنگلومراها از نمونه سنگ های رسوبی هستند که تقریبا تمام
سطح قاره ها را پوشانده اند.
مکان تشکیل هر یک از این سنگ ها، زمانی زیر آب بوده و رسوبات همان دوران، بعد ها تبدیل به سنگ شده اند.
طبیعی است لایه های رسوبی زیرین از لایه های رویی قدیمی ترند.
پس سنگ هایی نیز که از این لایه ها تشکیل میشوند، طبعا دارای فشردگی و قدمت بیشتری
نسبت یه لایه های رویی میباشند.
بسته به نوع و مدت زمان تشکیل، جنس و میزان فشردگی این سنگ ها با یکدیگر متفاوت است.
به همان نسبت نیز نوع کاربرد آنها در صنایع مختلف میتواند با هم فرق داشته باشد.
طبقه بندی سنگ رسوبی بر اساس روش تشکیل آنها
سنگهای رسوبی سیمانی
در این دسته از رسوبات ترکیباتی که توسط آب رودخانه ها حمل می شوند به کمک ماده ای سیمان مانند نظیر کوارتز و کلسیت به هم متصل شده و این سری از سنگ ها را تولید می کنند.
لای سنگ، ماسه سنگ، شیل، گل سنگ و کنگلومرا از انواع سنگ رسوبی سیمانی هستند.
سنگهای رسوبی متراکم
در این سری از سنگها لایه های فوقانی به لایه های زیرین فشار وارد کرده و سبب خروج آب میانی ذرات رسوبی و نزدیک تر شدن ذرات به همدیگر می شود و در نهایت سنگهای رسوبی متراکمی ساخته می شود.
سنگ های رسی از سری سنگ رسوبی متراکم می باشد.
سنگ های رسوبی تبخیری
از دیگر انواع سنگ های رسوبی می توان به سنگ رسوبی تبخیری اشاره کرد که عمدتا در دریاچه های کم عمق و به شدت گرم یافت می شوند.
مواد محلول شناور در آب در نتیجه ی تبخیر آب ته نشین شده و در نهایت رسوباتی جانشین می کنند که به آن ها سنگ رسوبی تبخیری گفته می شود.
از مهم ترین سنگ های رسوبی تبخیری می توان به سنگ نمک و گچ اشاره نمود که دارای کاربردهای وسیعی هستند.
سنگ رسوبی شیمیایی
در این سری از سنگ ها واکنش های شیمیایی سبب تبلور رسوبات و به وجود آمدن آن ها می گردد.
قندیل های غارهای آهکی، از انواع رایج این سری این سنگ ها می باشد.
معایب استفاده از سنگهای رسوبی
این سری از سنگ ها تخلخل بالایی دارند و برخی افراد آن را نمی پسندند؛ از طرفی جذب آب بالایی دارند و عموما برای محیط هایی که سطح رطوبت در آنجا زیاد است مناسب نمی باشد.
اخیرا جهت استفاده از سنگ های رسوبی برای مناطق مرطوب، از لایه ای که حاوی مواد پوشاننده نظیر رزین است، استفاده می گردد تا میزان مقاومت آنها در برابر اقلیم مرطوب افزایش یابد.
روش تشخیص سنگ رسوبی از دیگر انواع سنگ ها
- سنگ را در مجاورت آب قرار دهید و ببویید: اولین روش تشخیصی در شناسایی سنگ های رسوبی از سایر سنگ ها استفاده از حس بویایی می باشد سنگ های رسوبی در مجاورت آب دارای بویی شبیه به بوی باران و خاک نم خورده هستند.
- سنگ رسوبی را بچشید! دومین روش در شناسایی این سنگ ها استفاده از حس چشایی است. به طوری که مزه آن ها به دلیل قلیایی بودن ، تلخ یا شور بوده و با مزه ی بقیه سنگ ها متمایز است.
- با دقت به ظاهر سنگ رسوبی نگاه کنید: سنگ رسوبی مملو از منفذ بوده و ظاهری لایه لایه دار
ادامه توضیحات…
رسوبات و سنگ های رسوبی به پوسته زمین محدود می شوند، که پوسته جامد بیرونی نازک و سبک زمین
است که ضخامت آن از 40 تا 100 کیلومتر (25 تا 62 مایل) در بلوک های قاره ای تا 4 تا 10 کیلومتر در
حوضه های اقیانوسی است.
سنگهای آذرین و دگرگونی بخش عمده پوسته را تشکیل می دهند.
حجم کل رسوبات و سنگهای رسوبی را میتوان مستقیماً با استفاده از توالیهای سنگ در معرض، دادههای
حفاری-حفره و نیمرخهای لرزهای اندازهگیری کرد یا به طور غیرمستقیم با مقایسه شیمی انواع سنگهای
رسوبی اصلی با شیمی کلی پوسته که از آن هوازدگی میشوند، تخمین زد.
هر دو روش نشان می دهند که پوسته سنگی رسوبی-رسوبی زمین تنها حدود 5 درصد از حجم پوسته زمین را تشکیل می دهد که به نوبه خود کمتر از 1 درصد از حجم کل زمین را تشکیل می دهد.
از سوی دیگر، منطقه رخنمون و قرار گرفتن رسوبات و سنگ های رسوبی 75 درصد از سطح خشکی و بیش
از 90 درصد از حوضه های اقیانوسی و حاشیه های قاره ای را تشکیل می دهد.
به عبارت دیگر، 80 تا 90 درصد از سطح زمین به جای انواع آذرین یا دگرگونی، با رسوبات
یا سنگ های رسوبی پوشیده شده است. پوسته سنگ رسوبی-رسوبی تنها یک لایه سطحی نازک را تشکیل می دهد.
میانگین ضخامت پوسته در مناطق قاره ای 1.8 کیلومتر است.
پوسته رسوبی در حوضه های اقیانوسی تقریباً 0.3 کیلومتر است.
با چیدمان مجدد این پوسته به عنوان یک لایه در سراسر جهان
(و بسته به تخمین های خام گنجانده شده در مدل)، ضخامت پوسته تقریباً 1 تا 3 کیلومتر خواهد بود.
ساختارهای رسوبی
ساختارهای رسوبی ویژگی های فیزیکی بزرگتر و عموماً سه بعدی سنگ های رسوبی هستند.
آنها به بهترین وجه در نمونه های دستی بزرگ و نه از طریق میکروسکوپ دیده می شوند.
ساختارهای رسوبی شامل ویژگی هایی مانند بستر، علائم امواج، ردپاها و مسیرهای فسیلی، و ترک های گلی است.
آنها معمولاً بر اساس نحوه پیدایش به دستههایی تقسیم میشوند.
سازه هایی که همزمان با سنگ رسوبی که در آن ایجاد می شوند، ساختارهای رسوبی اولیه نامیده می شوند.
به عنوان مثال می توان به بستر یا طبقه بندی، بستر درجه بندی شده و بستر متقابل اشاره کرد.
ساختارهای رسوبی که در مدت کوتاهی پس از رسوب گذاری و در نتیجه تراکم و خشک شدن تولید می شوند، ساختارهای رسوبی هم زمان نامیده می شوند.
به عنوان مثال می توان به ترک های گلی و ریخته گری بار اشاره کرد.
هنوز دیگر ساختارهای رسوبی مانند بتن، پرکردن رگهها، و استیلولیتها پس از رسوبگذاری و اصلاح غیرهمزمان به خوبی شکل میگیرند.
اینها به عنوان ساختارهای ثانویه شناخته می شوند.
در نهایت، موارد دیگری مانند استروماتولیتها و حفرهها و آهنگهای آلی، اگرچه ممکن است در واقع اولیه، غیرهمزمان یا حتی ثانویه باشند، ممکن است به عنوان طبقه چهارم – ساختارهای رسوبی آلی – دستهبندی شوند.
توجه قابل توجهی به ساختارهای رسوبی نشان داده شده توسط هر سنگ رسوبی شده است.
ساختارهای رسوبی اولیه به ویژه مفید هستند زیرا فراوانی و اندازه آنها عوامل حمل و نقل و رسوب گذاری احتمالی را نشان می دهد. انواع خاصی از ساختارهای رسوبی اولیه مانند خطوط متقاطع و نشانه های موج دار جهت گیری هایی را نشان می دهند که به طور مداوم با جهت حرکت جریان مرتبط هستند.
چنین ساختارهایی به عنوان ساختارهای رسوبی جهت دار نامیده می شوند زیرا می توان از آنها برای استنباط الگوی جریان دیرینه یا سیستم پراکندگی باستانی استفاده کرد که توسط آن یک واحد سنگ رسوبی نهشته شده است.
سایر ساختارهای رسوبی شاخص های چینه شناسی “بالا و پایین” هستند. به عنوان مثال، کاهش تدریجی به سمت بالا در قطر اندازه دانه آواری، که به عنوان لایه بندی درجه بندی شده شناخته میشود، به یک زمین شناس اجازه می دهد تا تعیین کند که کدام مسیر از نظر چینه شناسی “بالا” است – یعنی به سمت بسترهای جوانتر در یک بستر رسوبی فرورفته.
مجموعه (توالی مکرر) ساختارهای رسوبی در هر واحد چینه شناسی یکی دیگر از ویژگی هایی است که توسط آن ممکن است آن واحد از نظر فیزیکی از سایر واحدها در منطقه متمایز شود.