کنود لونبرگ-هولم (Knud Lonberg-Holm) یکی از تأثیرگذارترین معماران قرن بیستم است که کمتر کسی نام او را شنیده. او پیشگام طراحی اطلاعات، عکاس نوگرا و از دوستان نزدیک باکمینستر فولر بود. در این مقاله از فرگاه دیزاین از زندگی و معماری این «معمار نامرئی» خواهیم خواند.

کنود لونبرگ هولم ؛ معمار نامرئی که معماری مدرن را متحول کرد

کودکی و آغاز راه در اروپا

کنود لونبرگ-هولم در ۱۵ ژانویه ۱۸۹۵ در دانمارک متولد شد. او بین سال‌های ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۵ در آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای دانمارک تحصیل کرد و در رشته معماری و مهندسی فارغ‌التحصیل شد . یکی از اولین طراحی‌های مهم او مربوط به یک کارخانه کشتی‌سازی در کپنهاگ بود .

لونبرگ-هولم در اوایل فعالیت حرفه‌ای خود با جنبش‌های هنری پیشرو اروپا مانند دِ استیل (De Stijl) در هلند و ساختاگرایی (Constructivism) برلین ارتباط نزدیک پیدا کرد . این جنبش‌ها به دنبال حذف تزئینات اضافی و رسیدن به زبانی انتزاعی و هندسی در هنر و معماری بودند. او در آلمان با معماران و هنرمندانی آشنا شد که بعدها هسته اصلی باوهاوس (Bauhaus) را تشکیل دادند .

مهاجرت به آمریکا؛ سفیر آوانگارد اروپا

لونبرگ-هولم در سال ۱۹۲۳ به ایالات متحده مهاجرت کرد . او و ریچارد نوترا (Richard Neutra) در همان سال راهی آمریکا شدند، یعنی بیش از یک دهه قبل از مهاجرت بزرگانی چون والتر گروپیوس، لاسلو موهوی-ناگی و میس ون در روهه . او به محض ورود به نیویورک به سرعت به سفیر غیررسمی معماری مدرن اروپا در آمریکا تبدیل شد .

از سال ۱۹۲۴ تا ۱۹۲۵ در دانشگاه میشیگان در آن آربور تدریس می‌کرد و در آنجا برای اولین بار در آمریکا یک دوره طراحی بر اساس ایده‌های باوهاوس ارائه داد . این دوره با استقبال دانشجویان روبرو شد اما حسادت برخی اساتید دیگر باعث شد تا پس از یک ترم دانشگاه را ترک کند.

عکاسی؛ کشف آمریکا از زاویه‌ای دیگر

لونبرگ-هولم در دهه ۱۹۲۰ با دوربین خود به سفر در شهرهای آمریکا پرداخت. او تصاویری کاملاً متفاوت از آسمانخراش‌ها ثبت می‌کرد. او از زاویه پایین (worm”s-eye view) عکس می‌گرفت، از پشت‌بند ساختمان‌ها، راه‌پله‌های فرار، تابلوهای تبلیغاتی و شبکه‌های سیم‌های برق عکاسی می‌کرد -1. در این عکس‌ها، نماهای اصلی ساختمان‌ها نادیده گرفته شده بودند .

هفده قطعه از عکس‌های او در کتاب مشهور «آمریکا: کتاب تصویری یک معمار» (Amerika: Bilderbuch eines Architekten) اثر اریش مندلسون (Erich Mendelsohn) در سال ۱۹۲۶ منتشر شد . در چاپ اول کتاب نامی از لونبرگ-هولم به عنوان عکاس برده نشد و فقط در چاپ‌های بعدی به او اعتبار دادند . ال لیسیتسکی (El Lissitzky) درباره این کتاب گفته بود: «ما را مثل یک فیلم دراماتیک به هیجان می‌آورد. برای درک بعضی عکس‌ها باید کتاب را بالای سر ببرید و بچرخانید» .

معماری نامرئی؛ ایده‌ای که فولر را شگفت‌زده کرد

باکمینستر فولر در مصاحبه‌ها و نوشته‌های متعدد خود را مدیون لونبرگ-هولم می‌دانست. فولر او را «لئوناردوی ناشناخته صنعت ساختمان» می‌نامید . آشنایی این دو در سال ۱۹۲۹ اتفاق افتاد. لونبرگ-هولم به فولر گفت: «معمار واقعاً بزرگ کسی خواهد بود که خانه نامرئی طراحی کند، خانه‌ای که در آن سقف و دیوار نبینید».

ایده «معماری نامرئی» از این باور لونبرگ-هولم سرچشمه می‌گرفت که با پیشرفت آلیاژهای شیمیایی، می‌توان ابعاد سازه‌ها را کاهش داد در حالی که استحکام آنها افزایش می‌یابد. به عبارت دیگر «با مواد کمتر کار بیشتری انجام داد» . این تفکر بعدها به سوال معروف فولر تبدیل شد: «ساختمان شما چقدر وزن دارد؟» .

فولر در سال ۱۹۶۳ در نامه‌ای به لونبرگ-هولم نوشت که می‌خواهد کتابی درباره او بنویسد با عنوان «لونبرگ-هولم، کهن‌الگوی معماران نامرئی معماری نامرئی» . اما این کتاب هرگز نوشته نشد.

طراحی برای عصر ماشین

لونبرگ-هولم در مسابقه طراحی برج تریبون شیکاگو در سال ۱۹۲۲ شرکت کرد اما طرح خود را هرگز ارسال نکرد. با این حال، طرح او در کتاب‌های متعددی از جمله آثار لوکوربوزیه، والتر گروپیوس و یوهانس دایکر منتشر شد . این طرح با نماهای عاری از سبک‌های تاریخی، با الگویی انتزاعی و سیاه و سفید و یک تابلو عمودی که کلمه «Tribune» را با حروف درشت نمایش می‌داد، همراه با دو چراغ گرد شبیه چراغ‌های جلوی اتومبیل، توجه بسیاری را جلب کرد .

او در سال ۱۹۲۵ طرحی برای یک پمپ بنزین و یک ایستگاه رادیویی ارائه داد . طرح ایستگاه رادیویی او در نمایشگاه مهم «عصر ماشین» در سال ۱۹۲۷ شرکت داده شد. موریل دریپر، منتقد نیویورکر، درباره این طرح نوشت: «یک برج شیشه‌ای با راه‌پله‌ای حلزونی که مرا مستقیم به هوا برد» .

انقلاب در سازماندهی اطلاعات

لونبرگ-هولم بیش از سی سال در شرکت اف. دبلیو. دوج (F.W. Dodge Corporation) کار کرد . او از سال ۱۹۳۲ تا ۱۹۶۰ مدیر تحقیقات سویتز کاتالوگ سرویس (Sweet”s Catalog Service) بود . این سازمان یک مرکز توزیع کاتالوگ‌های صنعت ساختمان برای معماران محسوب می‌شد.

لونبرگ-هولم به همراه لادیسلاو سوتنار (Ladislav Sutnar)، طراح گرافیک چک‌تبار، سیستم‌های اطلاعاتی این کاتالوگ‌ها را متحول کرد . آنها با به کارگیری ایده‌های مدرنیستی، روشی استاندارد برای یافتن اطلاعات ابداع کردند. این کار امروزه به عنوان «طراحی اطلاعات» (information design) شناخته می‌شود و لونبرگ-هولم را «پدر طراحی اطلاعات» نامیده‌اند .

آنها سه کتاب مهم در این زمینه منتشر کردند: «طراحی کاتالوگ» (Catalog Design) در ۱۹۴۴، «طراحی اطلاعات» (Designing Information) در ۱۹۴۷ و «پیشرفت طراحی» (Design Progress) در ۱۹۵۰ .

معماری به مثابه تولید

مارک دسوس (Marc Dessauce)، پژوهشگری که سال‌ها روی مجموعه آثار لونبرگ-هولم تحقیق می‌کرد، معتقد بود که لونبرگ-هولم معماری را نه به عنوان اشیاء زیبایی‌شناختی، بلکه به عنوان فرآیند تولید می‌دید . در دیدگاهی که فیلیپ جانسون و موزه هنر مدرن نیویورک ترویج می‌کردند، ساختمان‌های مدرن به عنوان اشیاء زیبایی‌شناختی تفسیر می‌شدند، اما لونبرگ-هولم به دنبال «یکپارچگی و کنترل تولید معماری از طریق صنعتی‌سازی» بود .

او در سال ۱۹۳۷ «چرخه تولید مصور» (Illustrated Production Cycle) را طراحی کرد. این دیاگرام‌ها نشان می‌دهند که چگونه می‌توان تحقیقات معماری و ساخت‌وساز را از طریق هماهنگی نهادهای اجتماعی بهینه کرد . در یکی از این نمودارها، دایره‌ای سیاه با عنوان «پروژه» در مرکز قرار دارد و سه دایره سفید با عناوین «جامعه»، «صنعت» و «دانشگاه» توسط فلش‌های دوطرفه به آن متصل شده‌اند .

جایگاه در تاریخ معماری مدرن

والتر گروپیوس در کتاب «حوزه معماری کلی» (Scope of Total Architecture) در سال ۱۹۳۷ از لونبرگ-هولم و ریچارد نوترا به عنوان «مردانی با ابتکار برجسته» یاد کرد که جنبش مدرن را در ایالات متحده ادامه می‌دهند . لونبرگ-هولم از بنیانگذاران کنگره بین‌المللی معماری مدرن (CIAM) بود و به عنوان نماینده سواحل شرقی آمریکا از ابتدا تا انحلال این سازمان در سال ۱۹۵۹ فعالیت می‌کرد .

نامه‌های تئو فن دوسبورگ، والتر گروپیوس، میس ون در روهه و دیگر بزرگان معماری مدرن که در مجموعه دسوس وجود دارد، نشان می‌دهد که لونبرگ-هولم در جایگاه همتراز با این افراد قرار داشته است .

میراث ماندگار

لونبرگ-هولم در ۲ ژانویه ۱۹۷۲، سیزده روز پیش از تولد ۷۷ سالگی‌اش، درگذشت. او در طول زندگی حرفه‌ای خود همیشه در سایه ماند. باکمینستر فولر او را «کاملاً ناشناخته و ناسروده» توصیف کرد .

با این حال، میراث او همچون «معمار نامرئی» در زیرساخت‌های فکری معماری مدرن جاری است. او که خود خواسته بود سهمش در ژنرال معماری مدرن حل شود و ناپدید گردد ، امروزه توسط پژوهشگرانی چون مارک دسوس، ترز دسوس و سوزان استروم دوباره کشف شده است. نمایشگاه «کنود لونبرگ-هولم: معمار نامرئی» در گالری اوبو نیویورک در سال ۲۰۱۴ فرصتی برای آشنایی عموم با این معمار گمنام فراهم کرد .

ایده‌های لونبرگ-هولم درباره «بیشتر با کمتر» و «معماری نامرئی» همچنان الهام‌بخش معماران های-تک مانند نورمن فاستر و ریچارد راجرز است . او که معماری را از طراحی ساختمان‌های منفرد به طراحی سیستم‌های اطلاعاتی و فرآیندهای تولید گسترش داد، یکی از پیشگامان واقعی تفکر سیستمی در معماری قرن بیستم محسوب می‌شود.